Hiện nay, cùng với sự gia tăng của tỷ lệ ly hôn, tranh chấp về quyền nuôi con trở thành vấn đề trọng tâm được dư luận quan tâm. Việc xác định người trực tiếp nuôi dưỡng không chỉ dựa trên nguyện vọng của cha mẹ mà quan trọng nhất là phải bảo đảm điều kiện phát triển tốt nhất cho trẻ. Vậy nếu ly hôn trong trường hợp vợ chồng có con chung dưới 36 tháng tuổi thì quyền trực tiếp nuôi con sẽ được giao cho ai?
Theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: “Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.” Quy định này xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ nhỏ trong giai đoạn đầu đời cần sự chăm sóc đặc biệt từ người mẹ.
Tuy nhiên, quyền ưu tiên này không mang tính tuyệt đối. Tòa án sẽ xem xét giao con cho người cha trong các tình huống sau: Người mẹ không đủ điều kiện, ví dụ như: mẹ mắc bệnh tâm thần, mất năng lực hành vi dân sự, vi phạm đạo đức lối sống (tệ nạn xã hội), hoặc không bảo đảm được các điều kiện thiết yếu về tài chính, môi trường sống để trẻ phát triển. Hoặc có sự thỏa thuận giữa các bên: Cha mẹ tự nguyện thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con trên cơ sở phù hợp với lợi ích của trẻ.
Đáng chú ý, Án lệ số 54/2022/AL Nguồn án lệ từ Quyết định giám đốc thẩm số 0l/2019/HNGĐ-GĐT ngày 27/02/2019 của TAND cấp cao tại Đà Nẵng về vụ án hôn nhân gia đình “Ly hôn, tranh chấp về nuôi con ” tại tỉnh Đắk Lắk đã mở rộng căn cứ để bảo vệ quyền nuôi con của người cha. Theo đó, nếu người mẹ không thực hiện nghĩa vụ trông nom, giáo dục và trẻ đã hình thành sự gắn kết, ổn định với môi trường sống do người cha cung cấp, Tòa án sẽ ưu tiên duy trì sự ổn định đó thay vì thay đổi người nuôi dưỡng theo độ tuổi.
Tóm lại, dù pháp luật ưu tiên quyền nuôi con trực tiếp dưới 36 tháng tuổi cho người mẹ, nhưng “lợi ích tốt nhất của trẻ” mới là kim chỉ nam cho mọi quyết định của Tòa án. Việc vận dụng linh hoạt các quy định và án lệ không chỉ bảo đảm tính công bằng pháp lý mà còn xác lập môi trường trưởng thành an toàn và bền vững nhất cho trẻ nhỏ.
Công ty Luật TNHH Hệ Thống Luật
Tác giả: Lê Bùi Diễm Quỳnh
Tham vấn: Luật sư Lâm Hoàng Quân