Có những câu chuyện ngoài đời thật khiến người ta tỉnh người, nhất là về chuyện tiền bạc và niềm tin. Chẳng hạn như trường hợp sau, vì là bạn thân thiết nên A đã cho B vay số tiền 1 tỉ để làm ăn, do tin tưởng nhau nên chỉ viết giấy tay đơn giản. Không lâu sau, ông B đột ngột qua đời vì tai nạn. Ông A lúc đó mới tìm đến gia đình để nói chuyện thì mọi thứ trở nên phức tạp do người thân của người đã mất không nắm rõ khoản vay, giấy tờ lại sơ sài, thậm chí không thiện chí hợp tác và lơ là đi mọi thứ, nghĩ rằng người vay qua đời coi như khoản vay trước đó cũng không còn hiệu lực và cũng không cần thanh toán lại bất cứ số tiền nào.
Những câu chuyện kiểu này không hiếm, và điểm chung thường là sự chủ quan ban đầu. Khi người vay còn sống, mọi thứ có thể rất đơn giản, nhưng khi họ qua đời, câu chuyện không còn là giữa hai người nữa mà liên quan đến gia đình, thừa kế, giấy tờ pháp lý và cả cảm xúc. Lúc đó, việc đòi lại tiền không chỉ phụ thuộc vào lý mà còn phụ thuộc rất nhiều vào chứng cứ và tình trạng tài sản thực tế. Chính vì vậy, nhiều người sau khi trải qua hoặc chứng kiến những trường hợp như vậy mới rút ra một bài học đắt giá.
Về mặt pháp luật, nghĩa vụ trả nợ không tự động chấm dứt khi người vay qua đời mà sẽ được chuyển sang giải quyết trong quá trình phân chia di sản thừa kế. Cụ thể, khoản nợ 1 tỷ đồng được xem là nghĩa vụ tài sản của người đã mất và sẽ được thanh toán bằng chính di sản mà họ để lại, trước khi tiến hành chia thừa kế cho những người hưởng di sản. Điều này có nghĩa là người cho vay hoàn toàn có quyền yêu cầu thanh toán khoản tiền đã cho vay, tuy nhiên việc thu hồi sẽ phụ thuộc vào giá trị tài sản mà người đã mất để lại. Trong trường hợp di sản không đủ để thanh toán toàn bộ khoản nợ, phần nghĩa vụ còn thiếu thường sẽ không được tiếp tục yêu cầu đối với người thừa kế, trừ khi họ tự nguyện thực hiện hoặc có thỏa thuận khác. Ngược lại, nếu người vay để lại tài sản có giá trị lớn hơn khoản nợ, việc thanh toán sẽ được ưu tiên thực hiện trước khi phần còn lại được chia cho các đồng thừa kế.
Theo khoản 1 Điều 615 Bộ luật dân sự quy định: “Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phần di sản thừa kế của người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”. Đồng thời, tại khoản 3 Điều trên quy định: “Trường hợp di sản đã được chia thì mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”. Trên cơ sở đó, nhận thấy rằng những người thừa kế chỉ thực hiện nghĩa vụ trong phạm vi di sản thừa kế mà người đó để lại. Trong trường hợp nghĩa vụ vượt quá giá trị di sản thừa kế thì những người thừa kế không có trách nhiệm bù đắp thêm phần nghĩa vụ bị thiếu đó.
Ngoài ra, tại khoản 1 Điều 620 Bô luật dân sự về từ chối tài sản, quy định: “Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác”. Như vậy, nếu người thân hoặc thừa kế từ chối nhận di sản, thì họ cũng không phải chịu trách nhiệm về khoản nợ của người đã qua đời. Tuy nhiên, việc từ chối nhận di sản có thể dẫn đến việc họ không được nhận tài sản thừa kế.
Để bảo vệ quyền lợi của mình, người cho vay cần có đầy đủ giấy tờ chứng minh như hợp đồng vay, giấy biên nhận hoặc các bằng chứng liên quan, bởi đây sẽ là căn cứ quan trọng khi làm việc với gia đình người đã mất hoặc khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Cần khởi kiện ngay khi người vay mất để làm căn cứ giải quyết trong quá trình xử lý – phân chia di sản thừa kế.
Tác giả: Lê Văn Vũ
Được tham vấn bởi Luật sư Lâm Hoàng Quân
HỆ THỐNG LUẬT VIỆT NAM
Website: hethongluat.vn
Hotline: 090 671 9947