Dưới góc nhìn pháp lý, việc một số cử tri không tham gia bỏ phiếu trong ngày bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp đang gây nhiều tranh luận trên mạng xã hội. Không ít người cho rằng đây chỉ là quyền cá nhân, nhưng cần hiểu rõ bản chất pháp lý của quyền bầu cử theo quy định hiện hành.
Theo Hiến pháp và Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, bầu cử là quyền chính trị cơ bản của công dân, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân đối với Nhà nước. Nhà nước tạo điều kiện để mọi công dân đủ điều kiện đều được thực hiện quyền này một cách trực tiếp, bình đẳng và bằng bỏ phiếu kín.
Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam hiện nay không quy định chế tài xử phạt hành chính hay hình sự đối với trường hợp công dân không tham gia bỏ phiếu, trừ khi có hành vi vi phạm khác liên quan đến bầu cử như cản trở người khác đi bầu, giả mạo phiếu bầu hoặc gian lận trong quá trình bầu cử. Sẽ tuỳ vào tính chất, mức độ có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
Ngoài ra, trường hợp đặc biệt đối với Đảng viên, việc không tham gia bầu cử không chỉ là vấn đề quyền công dân mà còn liên quan đến trách nhiệm chính trị và kỷ luật của tổ chức Đảng. Theo Quy định 69-QĐ/TW về kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm năm 2022, Đảng viên không thực hiện quyền và nghĩa vụ bầu cử theo quy định có thể bị xử lý kỷ luật. Cụ thể, tại điểm c khoản 1 Điều 27, Đảng viên không tham gia bầu cử mà không có lý do chính đáng sẽ bị kỷ luật bằng hình thức khiển trách. Trường hợp vi phạm nhiều lần hoặc gây ảnh hưởng xấu có thể bị xem xét xử lý nghiêm khắc hơn tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
Việc tham gia bầu cử còn mang ý nghĩa chính trị và xã hội sâu sắc, thể hiện trách nhiệm công dân trong việc lựa chọn người đại diện cho mình trong bộ máy nhà nước. Dù pháp luật không bắt buộc phải đi bầu, việc tham gia bỏ phiếu vẫn được khuyến khích nhằm bảo đảm tính đại diện và dân chủ của cuộc bầu cử.